Quản lý hồ chứa thủy lợi: Báo động nguy cơ mất an toàn

Hiện nay, rất nhiều hồ chứa thủy lợi, nhất là các hồ chứa nhỏ trên cả nước đang trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, đe dọa đến an toàn sản xuất và đời sống của nhân dân. Trong khi đó, việc quản lý vẫn còn nhiều bất cập, yếu kém.

Tiềm ẩn nhiều nguy cơ

Theo báo cáo của Bộ NN&PTNT, hiện cả nước có hơn 6.500 hồ chứa thủy lợi với tổng dung tích 11 tỷ mét khối nước, trong đó chỉ có hơn 560 hồ chứa lớn, còn lại là hồ chứa nhỏ. Chất lượng của hầu hết các hồ chứa nhỏ đều không đảm bảo do trình độ khảo sát thiết kế hạn chế, đập thi công bằng vật liệu tại chỗ và đắp thủ công. Sau nhiều năm khai thác, các hồ chứa này đã và đang bị hư hỏng, xuống cấp nghiêm trọng. Tại nhiều hồ chứa, cống lấy nước đã mất khả năng vận hành, không tràn xả lũ được, tiềm ẩn nguy cơ xảy ra sự cố.

Đập tràn hồ Quan Sơn - Mỹ Đức. Ảnh: Văn Thắng

Thực tế, trong mùa mưa lũ vừa qua, trên địa bàn cả nước đã xảy ra nhiều sự cố hồ đập. Trong đó nghiêm trọng nhất là sự cố vỡ đập Thủy điện Ia Krêl 2 tại huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai hồi tháng 6/2013, gây thiệt hại về lúa, hoa màu, tài sản khoảng trên 3 tỷ đồng. Ngoài ra, còn xảy ra một số sự cố khác như sụt lún thân đập Bản Muông (Sơn La), vỡ tràn xả lũ hồ Hoàng Tân (Tuyên Quang)... Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Hoàng Văn Thắng cho biết, trước tình trạng xuống cấp của các hồ chứa, năm 2003, Bộ NN&PTNT đã xây dựng và trình Chính phủ đã ban hành Chương trình đảm bảo an toàn hồ chứa nước với tổng kinh phí hơn 17.400 tỷ đồng nhằm sửa chữa 3.174 hồ chứa các loại. Tuy nhiên, cho đến nay mới sửa chữa được gần 500 hồ, đạt 23% kế hoạch đề ra.Ngoài nguyên nhân thiếu kinh phí nâng cấp, sửa chữa, các sự cố hồ chứa xảy ra cơ bản là do việc quản lý còn yếu kém. Hiện nay, các hồ chứa nhỏ do UBND xã, HTX, tổ hợp tác dùng nước quản lý thường thiếu hoặc không có cán bộ kỹ thuật. Hơn nữa, hầu hết các hồ chứa nhỏ chưa được kiểm định an toàn theo định kỳ dẫn đến sai phạm khi thi công. 

Phân rõ trách nhiệm

Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát nhấn mạnh, nếu không quản lý tốt các hồ chứa, để dẫn đến tình trạng xuống cấp còn là vấn đề còn đáng lo ngại hơn việc thiếu kinh phí. Bởi vậy, thời gian tới, các cấp, ngành từ T.Ư đến địa phương cần quan tâm đúng mức tới vấn đề này. Trong đó, tập trung rà soát, phân công rõ trách nhiệm của từng cấp từ T.Ư đến huyện, xã.

Đặc biệt, các địa phương cần tổ chức đào tạo nhân lực đảm bảo đáp ứng yêu cầu quản lý hồ, đập. Đồng thời, làm tốt công tác quy hoạch hồ chứa trên địa bàn, tăng cường kiểm tra, phát hiện kịp thời các vi phạm mất an toàn hồ chứa để xử lý, tránh những hậu quả đáng tiếc xảy ra. 

Tại Hà Nội, theo số liệu của Sở NN&PTNT, toàn TP hiện có 96 hồ chứa thủy lợi vừa và nhỏ với tổng dung tích khoảng 187 triệu mét khối nước, có nhiệm vụ cấp nước tưới cho trên 18.000ha sản xuất nông nghiệp hàng năm. Hầu hết các hồ chứa được xây dựng từ những năm 60, 70 của thế kỷ trước, qua nhiều năm khai thác, sử dụng, một số hạng mục như đập đất, tràn, cống lấy nước đã bị xuống cấp, ảnh hưởng đến phục vụ sản xuất và an toàn công trình. Thời gian qua, trên địa bàn có 12 hồ chứa xảy ra sự cố nhỏ như: Hồ Suối Hai (Ba Vì), Đồng Mô - Đồng Ngải (Sơn Tây), Văn Sơn (Chương Mỹ), Quan Sơn (Mỹ Đức), Đồng Quan (Sóc Sơn)...

Ông Nguyễn Vĩnh Liên - Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi Hà Nội cho biết, hiện nay, các doanh nghiệp thủy lợi trên địa bàn TP quản lý 18 hồ chứa thủy lợi, còn lại do UBND các huyện, thị xã quản lý. Thời gian tới, TP sẽ triển khai rà soát, phân cấp quản lý và đánh giá điều kiện, năng lực, kinh nghiệm của các đơn vị quản lý hồ, đập. Từ đó có sự điều chỉnh cho phù hợp với thực tế và yêu cầu theo quy định. Đồng thời, thực hiện việc cắm mốc phạm vi bảo vệ công trình hồ, đập. Đặc biệt, hoàn chỉnh xây dựng quy trình vận hành các hồ chứa trên địa bàn TP và tăng cường kiểm tra, giám sát, kiên quyết không đưa vào vận hành các công trình thủy lợi không đảm bảo an toàn.

"An toàn hồ đập đang là vấn đề nhức nhối hiện nay, ảnh hưởng rất lớn đến cư dân ở khu vực hạ du. "Hồ chứa muốn đảm bảo an toàn phải có cống xả đáy và quy trình vận hành nhưng hiện nay nhiều hồ thủy lợi chưa có những yếu tố này." - Ông Vũ Trọng Hồng - Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam