Đầu tư hệ thống thủy lợi cho phát triển nông thôn mới

Trong những năm qua, các địa phương trên cả nước luôn ưu tiên dành nhiều nguồn lực cho xây dựng hạ tầng phát triển nông thôn mới; trong đó có hệ thống thủy lợi. Đây được coi là yếu tố quan trọng để cải tạo “bộ mặt” nông thôn, tạo đà cho phát triển kinh tế - xã hội và tăng thụ hưởng trực tiếp cho người dân khu vực nông thôn. 

                             Ảnh minh họa (nguồn: baophutho.vn)

Theo Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Đức Phát, công tác thủy lợi phục vụ sản xuất nông, lâm, ngư, diêm nghiệp đang đứng trước những thời cơ và thách thức mới. “Ngoài việc đảm bảo nước ổn định cho khoảng 3,8 triệu ha đất có điều kiện sản xuất lúa, phục vụ cho phát triển cây công nghiệp, cây ăn quả lâu năm, phát triển nuôi trồng thủy sản quy mô lớn, cung cấp nước sạch cho cư dân nông thôn thì hệ thống thủy lợi cũng phải đáp ứng được yêu cầu phòng chống bão, lũ, ngăn mặn, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao chất lượng môi trường nông thôn”, Bộ trưởng nói.

Thời gian qua, các địa phương đã xây dựng, tu bổ, sửa chữa và nâng cấp hơn 3.000 công trình thủy lợi gồm: bờ bao, cống, trạm bơm phục vụ tưới tiêu; trong đó nạo vét, tu sửa gần 7.000 km kênh mương. Cách làm hiện nay của các địa phương là song song lồng ghép vốn tín dụng đầu tư kết hợp với xã hội hóa. Nhiều địa phương đã hình thành phong trào kiên cố hóa kênh mương nội đồng và công trình thủy lợi, điển hình như thành phố Hà Nội với chính sách hỗ trợ từ 20 – 25 triệu đồng/ha để kiến thiết lại đồng ruộng, gắn với dồn điền đổi thửa. Tỉnh Thái Bình đã tập trung nguồn lực để hỗ trợ cứng hóa toàn bộ hệ thống kênh mương thủy lợi nội đồng cho các xã điểm. Đi theo dọc tuyến đường của vùng quê huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa là cả một hệ thống kênh mương thẳng tắp dài mấy km đảm bảo nước tưới cho người dân trong vùng. Các tỉnh Hà Tĩnh, Tuyên Quang… cũng là những địa phương có phong trào kiên cố hóa kênh mương khá mạnh.

Nhờ những nỗ lực đó, tính đến nay, hệ thống thủy lợi đã đáp ứng được gần 74% nhu cầu sản xuất, dân sinh, với tổng năng lực tưới của hệ thống đạt 3,45 triệu ha đất canh tác, đảm bảo tưới cho 6,92 triệu ha trồng lúa, khoảng 1,5 triệu ha rau màu và cây công nghiệp ngắn ngày. Tỷ lệ tưới tiêu chủ động đã tăng từ 80% năm 2008 lên hơn 90% vào năm 2013, đảm bảo tiêu thoát nước cho 1,72 triệu ha đất nông nghiệp, góp phần đáng kể vào việc tăng năng suất, sản lượng và chất lượng các loại cây trồng.

Đầu tư cho lĩnh vực thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp, phát triển nông thôn những năm qua không thể không nói tới những đóng góp từ việc nghiên cứu, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật. Để chủ động cấp thoát nước phục vụ sản xuất nông nghiệp trong điều kiện cạn kiệt nguồn nước ở nhiều vùng trên cả nước, các nghiên cứu của Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam đã tập trung vào hoàn thiện công nghệ tưới tiết kiệm và chuyển giao ứng dụng tưới cho nhiều loại cây công nghiệp, cây ăn quả có giá trị kinh tế cao như thanh long, nho, chà là ở vùng Nam Trung bộ, Đông Nam bộ; cây cà phê ở Đắc Lắc, tưới cho mía ở Quảng Ngãi, Bình Dương… Viện cũng đề xuất phương án xây dựng mô hình cung cấp nước ngọt ứng dụng cho các vùng nuôi trồng thủy sản ven biển giàu tiềm năng ở đồng bằng sông Cửu Long. Bên cạnh đó, Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam đã ứng dụng thành công nhiều giải pháp công nghệ trong cấp nước sinh hoạt cho người dân miền núi, hải đảo, vùng ngập lũ. Ví dụ như công nghệ đập ngầm trên các sông, suối ở miền núi với suất đầu tư thấp, khoảng 7 triệu đồng/hộ, tiết kiệm tới 40% kinh phí so với các giải pháp hiện có.

Phó Giáo sư – Tiến sỹ Nguyễn Cảnh Thái, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thủy lợi cho biết, phục vụ cho xây dựng nông thôn mới, nhà trường đã tham gia thực hiện hơn 40 dự án; trong đó 15 dự án quy hoạch và xây dựng nông thôn mới, 7 dự án về cơ sở hạ tầng vùng rau an toàn, 13 dự án về hạ tầng kỹ thuật phục vụ khu nuôi trồng thủy sản và 7 dự án về cấp nước sạch nông thôn. Nhà trường cũng là đơn vị đi đầu trong công tác nghiên cứu, thực hiện các đề tài về an toàn hồ đập, khai thác hiệu quả các công trình thủy lợi, thích ứng với biến đổi khí hậu, phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai.

"Công tác thủy lợi đối với đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long còn nhiều vấn đề cần sự đóng góp của khoa học công nghệ. Mặc dù vậy, đầu tư cho nghiên cứu khoa học còn ít, thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành và địa phương. Nguồn vốn xây dựng các hệ thống công trình thủy lợi cũng hạn chế. Cần xây dựng định hướng và khung nghiên cứu cho hai vùng trên nhằm phát huy được hiệu quả đầu tư”, ông Nguyễn Cảnh Thái kiến nghị.

Trên thực tế, theo đánh giá của Bộ trưởng Cao Đức Phát, thủy lợi là lĩnh vực được quan tâm đầu tư nhiều nhất, chiếm tới 70% vốn đầu tư trong xây dựng cơ sở hạ tầng ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, các hệ thống thuỷ lợi cũng còn chưa được quy hoạch và có các giải pháp đồng bộ để đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất. Thủy sản là một ngành có tiềm năng nhưng hệ thống thủy lợi đi kèm còn chưa hiệu quả.Việc phát triển thuỷ sản ở các hồ chứa nước cũng rất hạn chế. Hầu hết các hồ chứa vừa và lớn chủ yếu chỉ khai thác tự nhiên dẫn đến cạn kiệt nhanh nguồn lợi thủy sản, hệ thống cấp và thoát nước không đảm bảo cũng dễ nảy sinh mầm bệnh cho thủy sản do ô nhiễm môi trường nước.

Vì vậy, trong định hướng phát triển lĩnh vực thủy lợi phục vụ cho sản xuất của ngành nông nghiệp nói chung cũng như trong chương trình xây dựng nông thôn mới nói riêng, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xác định đầu tư thủy lợi theo hướng đa chức năng để phục vụ nuôi trồng thủy sản, nhiều loại cây trồng, cung cấp nước cho nông thôn và sản xuất nông nghiệp. Bộ khuyến khích hình thức hợp tác công – tư; trong đó sẽ tập trung vốn vào các dự án công trình đầu mối nhằm đem lại lợi ích kinh tế cao nhất, ưu tiên cho các dự án an toàn hồ chứa, dự án thủy lợi phục vụ nuôi trồng thủy sản. Bên cạnh đó, Bộ cũng đầu tư nhiều cho việc nâng cấp, duy tu và bảo dưỡng công trình thủy lợi hơn là xây mới, hỗ trợ về công nghệ và dịch vụ tư vấn các phương pháp tiết kiệm nước./.

(Nguồn: Theo Hoàng Tùng/TTXVN)